مطالب ویژه مناسبت مقالات

عید سعید غدیر خم: جاودانه در تاریخ

نوشته شده توسط گروه فرهنگی امیدواران

“جاودانه در تاریخ”

در روایتی در صحیح مسلم(۱) به نقل از “طارق بن شهاب” آمده است: “جمعی از یهودیان به خلیفه دوم گفتند: اگر بر ما قوم یهود چنین آیه‌ای نازل می‌شد که:(الیوم اکملت لکم دینکم و اتتمت علیکم نعمتی) و ما می‌دانستیم که در چه روزی نازل شده است، حتما آن روز را عید قرار می‌دادیم.”(۲)

سرتاسر حیات رسول ‌اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در نزد مسلمانان دارای اهمیتی بس شگرف و والاست؛ چرا که نه تنها کلام ایشان به نص صریح قرآن، عاری از هرگونه هوا و هوس و متصل به سرچشمه وحی است(۳)، بلکه عمل و فعل آن بزرگوار نیز بر تک تک مسلمانان حجت است. اما در این میان، مقاطعی خاص از زندگی آن بزرگوار، به جهات گوناگون از اهمیتی ویژه برخوردار می‌باشد که یکی از بارزترین آنها، “واقعه غدیر خم” است.

کمتر مقطع تاریخی را می‌توان در جهان اسلام یافت که از لحاظ سند، اطمینان از اصل وقوع، کثرت راویان و اعتماد بزرگان و اکثر قریب به اتفاق علمای مسلمین، قوت و استحکامی نظیر این رویداد مهم داشته باشد. هنگامی که به راویان حدیث غدیر می‌نگریم، در مرتبه نخست نام اهل‌ بیت گرامی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)(۴)دیده می‌شود و در مرتبه بعدی نام حدود ۱۱۰ تن از صحابه پیامبر اسلام به چشم می‌خورد.(۵) سپس در میان تابعین، حدیث غدیر از ۸۳ تن و در میان علمای اهل تسنن از قرن دوم تا قرن سیزدهم، ۳۶۰ تن حدیث غدیر را در آثار خویش نقل نموده‌اند که ۳ تن از صاحبان صحاح سته (صحاح ششگانه)(۶) و دو تن از پیشوایان فقهی اهل تسنن(۷)نیز در شمار این بزرگان جای دارند.

از منظری دیگر، آنچه که بر گونه غدیر، رنگ جاودانگی می‌زند، نزول ۲ آیه از قرآن‌ کریم، یکی آیه ۶۷ سوره مائده(۸) و دیگری آیه ۳ سوره مائده(۹)، در ارتباط با این رویداد بزرگ است که بر طبق نظر مفسران نام‌آور شیعه و سنی، شأن نزول این آیات، مربوط به واقعه غدیر خم می‌باشد.

در آیه سوره مائده ۶۷، خداوند عدم ابلاغ آنچه بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده را معادل عدم انجام وظیفه رسالت بیان می کند و در آیه ۳ سوره مائده، خداوند از اکمال دین و تمام شدن نعمت به واسطه ابلاغ پیام خود سخن می گوید. با مقایسه مفاد این آیات و لحن آنها با سایر آیات قرآن کریم درمی‌یابیم که اگر نگوییم چنین آهنگ کلامی در میان سایر آیات بی‌نظیر است، لااقل کمتر آیه‌ای را می‌توان یافت که مضامین و لحنی شبیه به این دو آیه داشته باشد. این چه امر خطیری است که عدم ابلاغ آن توسط پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، ‌زحمات ۲۳ ساله آن حضرت را تباه می­‌گرداند و در این صورت ایشان هرگز وظیفه پیامبری را بجای نیاورده است؟ به علاوه، مگر این موضوع چه اهمیتی دارد که ابلاغ این پیام به امت و پیروی مردم از آن، سبب کامل شدن دین و تمام شدن نعمت و رضایت پروردگار می­‌گردد؟ پس دیگر جای هیچ تردیدی باقی نمی­ماند که روز نزول و ابلاغ این امر مهم و خطیر که بدین واسطه، روز اکمال دین و رضایت پروردگار محسوب می‌گردد، دارای اهمیت بسزایی در میان مسلمین خواهد بود.

علاوه بر مورخان که به تناسب فن خویش به واقعه غدیر نگاهی موشکافانه دارند، غدیر از آن جهت که حدیثی قطعی و متواتر است مورد توجه محدثین است و دارای جایگاهی ویژه در کتب مختلف حدیث می‌باشد. به خاطر نزول ۲ آیه ویژه از قرآن کریم درباره این واقعه، غدیر منشأ بحث‌های گوناگونی در کتب تفسیری می‌باشد. با تکیه بر مفاهیم این آیات و اثرات شگرف اعتقادی مترتب بر آن، این واقعه منظور نظر مخصوص متکلمان واقع گشته است. حتی لغویین نیز توجه خاص خویش را به این رویداد مهم معطوف داشته‌اند و به هنگام شرح و توضیح کلمه غدیر خم (که نام محلی است)، به اصل این رویداد اشاره نموده‌اند.

ادیبان و شعرای بسیاری در میان امت اسلامی در طول ۱۴ قرن، از همان لحظه وقوع و در همان صحنه گرفته تا روزگار معاصر، همواره این واقعه بزرگ را در آثار و اشعار خویش، توصیف و تشریح نموده‌اند.(۱۰)

از جمیع جهات، عید غدیر روزی منحصر به فرد و غیر قابل چشم‌پوشی است و در روایات اسلامی به عید الاکبر (بزرگترین عید) تعبیر شده است.(۱۱) در این روز است که بنا بر دستور الهی، با ابلاغ وصایت و جانشینی امیرالمومنین، حضرت علی (علیه السلام) توسط پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، حاصل زحمات رسالت ایشان به نتیجه رسیده و دین الهی کامل گردیده است.

__________________________

پاورقی ها:

۱- یکی از صحاح سته (صحاح ششگانه: شش کتاب معتبر) در نزد اهل سنت که به همراه صحیح بخاری از ۴ کتاب دیگر دارای اعتبار بیشتری بوده و طبق نظر اهل سنت تمامی روایات نقل شده در آن صحیح می باشد.

۲- صحیح مسلم، جلد ۵، کتاب التفسیر، حدیث ۳، صفحه ۵۱۷

۳- خداوند در آیه ۳ و ۴ سوره نجم، این امر را ذکر می­نماید و می­فرماید: “و ما ینطق عن الهوی؛ ان هو الا وحی یوحی” یعنی هرگز از روی هوای نفس سخن نمی­گوید؛ آنچه می­گوید، چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست.

۴- امیر المومنین علی (علیه السلام)، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، امام حسن (علیه السلام) و امام حسین (علیه السلام).

۵- در میان صحابه، نام افرادی شاخص از میان صحابه همچون ابوبکر بن ابی قحافه، عمر ابن الخطاب، عثمان بن عفان، عایشه بنت ابی بکر، سلمان فارسی، ابوذر غفاری و … توجه آدمی را به خود جلب می‌کند.

۶- این سه تن عبارتند از: ابو عیسی، محمد بن عیسی ترمذی در صحیح ترمذی، ابو عبدالرحمن، احمد بن شعیب نَسائی در سنن نَسائی و ابو عبدالله، محمد بن یزید قزوینی (مشهور به ابن ماجه) در سنن ابن ماجه.

۷- این دو تن عبارتند از: ابوعبدالله، احمد بن حنبل شیبانی (پیشوای حنابله) و ابو عبدالله، محمد بن ادریس شافعی (پیشوای شافعیه).

۸- “یا أیّها الرسول بلغ ما أنزل الیک من ربک فان لم تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من النّاس” “ای پیامبر، آنچه را از ناحیه پروردگارت به تو نازل شد، ابلاغ کن (و برسان) و اگر انجام ندهی (نرسانی)، اصلاً پیغام پروردگار را نرساندی و خدا تو را از (شر) مردم، نگه می­دارد.” (سوره مائده، آیه ۶۷)

۹- “…الیوم أکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دیناً… ؛ …امروزست که دین شما را کامل نمودم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و دین اسلام را برای شما پسندیدم…” (سوره مائده، آیه ۳)

۱۰- مرحوم علامه امینی در کتاب شریف الغدیر شعرایی را که در اشعار خود به غدیر استناد کرده اند بر حسب قرن زندگیشان تقسیم بندی کرده اند و برخی اشعار آنان را نیز نقل نموده اند (رجوع کنید به الغدیر، جلد ۲، صفحه ۵۳)

۱۱- حدثنا علی بن الحسین العبدی قال سمعت أبا عبد الله الصادق (علیه السلام) یقول‏ : “صیام یوم غدیر خم یعدل صیام عمر الدنیا… و هو عید الله‏ الأکبر…” (تهذیب الاحکام، جلد ۳، صفحه ۱۴۳، باب حدیث صلاه الغدیر، حدیث ۱)

 
منبع: پایگاه اسلامی ـ شیعی رشد

درباره نویسنده

گروه فرهنگی امیدواران

دیدگاهتان را بنویسید

6 − 4 =